تنگل بهدان

الا ای بیرجند ای شهر خوبم

الا ای بیرجند ای شهر خوبم  تو را با آب شورت  دوست  دارم

تورا با گرد و خاک صبح و شامت چوکوه پرغرورت  دوست  دارم

تو بر من عاشق و من عاشق تو  تو را با عشق و جورت دوست دارم

تو باشی چون بهشتی عرضه بر من  بهشت جمع و  جورت  دوست  دارم

تو را  با  کاج های  سربلندت تو را با با شمع و نورت دوست دارم

خیابان های  سر بالا  و  پایین  سبد باف  صبورت  دوست  دارم

مرا گر عالمی دیگر نمایند هنوزم شعر و شورت دوست دارم

اگر بند دره آبی ندارد  ولی بند وجودت دوست دارم

اگر چه شعر تو مغشوش کردم  همی گویم ز دورت دوست دارم

نمی ترسم زموسی یا ز عیسی  که من چون کوه طورت دوست دارم

---

بیت اول مربوط به شعر مشهور آقای بهنیا است که من دلنوشته خودم را بر وزن آن آورده ام از شاعر محترم عذر خواهی می کنم

جاسبویی

یادم می آید وقتی بچه بودم جده ام (مادربزرگم) همیشه برای تهیه آب سرد کوزه ای را از سر جوی آب پر می کرد و در دالان خانه اش نگه می داشت . آب سردی که از این کوزه می خوردیم چه طراوتی داشت و چه احساس خوشایندی به انسان تزریق می کرد. کوزه ها به دلیل حالت مخروطی آنها به راحتی سر پا نمی ایستند برای اینکه این کوزه ها بایستند یا باید به دیوار تکیه داده شوند یا اینکه در وسیله ای بنام جاسبویی قرار گیرند . این دو عکس حاسبویی را نشان می دهد یکی در روستای گز بیرجند و دیگری موزه ای در سرایان
جاسبویی را اگر چه امروز باید در موزه ها و یا خرابه های روستا ها جستجو کرد ولی زمانی ابهتی داشته اند .
به جاسبویی که نگاه می کنم هنوز هم سردی و طراوت آن آب سرد کوزه مادربزرگم برایم تداعی می گردد.

میدان فرش در شهر مود

 هر شهری بنامی مشهور است . شهر مود به مرغوبیت فرش های رنگ رنگ و زیبایش شهره است بطوریکه فرش های دست بافت مود مشهوریت جهانی دارد. به همین دلیل در ورودی شهر مود نمادی از یک مرد و زن در حال فرشبافی نصب شده است و در قسمت پایین تر دو فرش به زیبایی طراحی و نقاشی شده  اند تا هنگام ورود به شهر بدانید با مردمانی هنرمند روبرو خواهید شد.

البته به نظر می رسد این نماد نیاز به مراقبت بیشتر دارد.

هنر سبد بافی در خراسان جنوبی

 هنر  را با صفا  در ترکه ها ریزد

تمام قدرت سرپنجه هایش را برون ریزد

بسی پیچ و بسی تابش دهد هر دم

 که شاید شور و مهری در دل انگیزد

سبدبافی هنری است که مردم خراسان جنوبی آن را نسل به نسل از پدرانشان آموخته اند و توسعه داده اند . سبد حاصل سرپنجه های روستائیان هنرمند است

مواد اولیه سبد بافی

مواد اولیه سبد بافی ساقه های دو درخت بنام سافت یا سافترگ (بیدمشک) و درخت بید قرمز است . این دو درخت ساقه های کشیده ای دارند که می توان از آنها برای سبد بافی استفاده کرد ساقه های سافت سبز رنگ و ساقه های بید قرمز به رنگ قرمز است و می توان سبدهای سبز رنگ قرمز رنگ و یا ترکیبی از این دو تا را تهیه کرد .

تهیه و آماده کردن ساقه ها

معمولا در فصل بهار که ساقه های این دو درخت آماده هستند روستائیان به کوه رفته و ساقه های سافت را می چینند و ساقه های بید قرمز را از باغ ها تهیه می کنند . سپس با جدا کردن شاخ و برگه های اضافی ترکه های بلند و مستقیم را که به مقداری کافی نازک باشند و قابلیت خم شدن را بخوبی داشته باشند آماده می کنند .در صورتی که بافت سبد همزمان با چیدن ساقه ها انجام گیرد نیاز به خیس کردن ساقه ها نمی باشد در غیر اینصورت باید ساقه ها را برای مدتی در آب خیس کرد تا برای پیچ و خم دادن آماده گردد.

روش بافتن سبد

معمولا برای بافتن سبد ها 4 عدد از ساقه ها را دو تا دو تا به هم می گیرند و بصورت عمود بر هم قرار داده و شروع به بافتن می کنند به این مجموعه چهارتایی(( تو)) می گویند .

پس از آن بافت با دو تركه « ‌بافتني‌»  ناميده مي‌شود‌، آغاز مي‌گردد . در ابتدا براي اينكه توهاي سوار بر هم از حالت اوليه خارج نشوند ‌بافتني ‌را تا زده و چهار تركه بين آن قرار مي‌گيرد (‌ دو بافتني روي 4 تركه‌، 2 بافتني زير 4 تركه )‌ و بصورت 4 تا زير 4 تا رو از چهار طرف يك يا دو بار عبور داده‌، سپس هر‌ بافتـني به روش يكـي زير يكـي رو دور را دور مـربع تشـكيل شده‌، ‌بافته مي‌شود.

در هر جايي كه سافت بافتني تمام شد دوباره سافت جديدي از جاي بافت قبلي عبور داده شده‌ و بافت ادامه مي‌يابد. در صورت تمام شدن طول « ‌تو‌» مي‌توان سافت جديدي جايگزين نمود. گاهي اوقات براي بزرگ‌تر كردن دور بافت مي‌توان در حين بافت به تعداد توها نيز اضافه كرده كه در واقع اين مرحله از كار شبيه بافت شعاعي در بامبو ‌بافي است‌ .

هنگام بافت سبدهايي كه حالت گود دارند ، جهت گودي دادن به بافت ، تو را با دست خم كرده و سافت بافتني را زير دست حالت داده‌ ‌و از لابلاي توها عبور می دهند . ‌با تكرار اين عمل به بافت، ‌حالت كفي و ديواره داده مي‌شود.

جهت كور كردن لبه سبد ‌، توها را به داخل سبد خم كرده و زير بافتني‌هاي لبه سبد جاي مي دهند‌. مرحله بعد مرحله اصلاح سبد است . بعد از اينكه بافت سبد به اتمام ‌رسيد ، نياز است سر سافت‌هاي اضافي اطراف سبدكه از بافت، بيرون قرار گرفته بوسيله كارد ، برش داده شوند. بدين صورت بدنه سبد حالت هموار و يكنواخت‌تري به خود مي‌گيرد.

برای تزیین سبد ها و زیبا کردن آنها از ترکیب ساقه قرمز بید و سبز سافت استفاده می گردد. معمولا سبد هایی که با ساقه های سبز رنگ ساخته می شود از مقاومت بیشتری برخوردارند .

نواحی ساخت سبد ها

در خراسان جنوبی هر جا که بوته های بیدمشک یافت شوند معمولا این نوع سبد ها ساخته می شوند . در شهر های مختلفی همچون بیرجند قاین و نهبندان از این سبد ها بافته می شود . یکی از مراکز اصلی ساخت این سبد ها روستا های دو سوی کوه های باعران است

اگر هوس تهیه این سبد ها را کردید جدای اینکه از بازار می توانید تهیه کنید می توانید با سفری به روستای چهارده هم آبشار چهارده را ببیند و هم با دیدن پیرمردان هنرمند سبد باف این روستا روش ساخت سبد ها را مشاهده نمایید و انواع سبد های بافته شده را از نزدیک ببیند و انتخاب کنید.

انواع وسایلی که از سافت تهیه می گردد.

سبد : انواع سبد که نسبت به اندازه  و کاربرد آنها اسامی مختلفی را به خود می گیرند . کالک بیز (اندازه بزرگ) شلغم شوری ( اندازه های متوسط)  دوگ ریسی (اندازه کوچک)

تگیجه: تگیجه بصورت مسطح و گرد هستند و برای خشک کردن انواع برگه ها  کشک گذاشتن نان و صاف کردن برنج و غیره  مورد استفاده قرار می گیرند.

شولگ: معمولا قروت های را بعد از وامالیدن در آن می ریزند تا خشک گردند.

كواره: سبد مستطيل شكل ته گودي كه ‌در گذشته، به دو طرف باركش وصل كرده و محصولاتي مانند انگور با آن حمل مي‌كرده‌اند.

در تهیه این مطلب از سایت میراث فرهنگی نیز کمک گرفته شده است.

---

با کمال تاسف این مطلب وبلاگ عکسخانه هم بدون هیچگونه ذکری  از سایت عکسخانه و با بریدن آرم عکسخانه  از عکس ها و گذاشتن نام خبرگزاری ایسنا بر روی عکس ها در خبرگزاری ایسنا خراسان جنوبی  منتشر شده است . متاسفم که بعد از انتشار مطلب خبرنگار محترم از من خواسته اند که اگر ناراضی هستم اعلام نمایم (این موضوع برای چندمین بار است که اتفاق می افتد) .
قضاوت با شما

میدان امام رضا (ع) شهر فردوس

میدان اما م رضا (ع) در شهر فردوس طراحی جالبی دارد بگونه ای که مجسمه ای که در وسط میدان نصب شده است از یک طرف شبیه آهو است و از طرف مقابل مشابه کوزه می باشد.

تله سنگی

یکی از سرگرمی های مردم روستا شکار پرندگان بوده است و یکی از روش های شکار ساختن تله هایی با سنگ و شکار پرندگانی همچون تیهو و کبک بوده است. روشی که  شاید الان  زیاد طرفدار نداشته باشد و جای خود را به وسایل و روش های جدید داده باشد. این تله های سنگی در محل چشمه های اطراف روستا که محل حضور و آب خوردن پرندگان بوده است ایجاد می شده است.

روش ساخت این تله های سنگی به این صورت بوده است که:

1- حفره ای به ابعاد حدود 10 تا 20 سانتی متر در داخل زمین حفر می کرده اند  و دیواره های آن را سعی می کرده اند تا قائم و صاف باشد.

2- دیواره های این حفره را با 4 عدد سنگ در چهار طرف ثابت می کرده اند و سنگ پنجمی برای سقف آن در نظر می گرفته اند. 

3- سنگ  پنجم را با استفاده از 3 عدد چوب کوچک (سیخ) بر روی دهانه حفره قرار داده  و مقداری دانه در کف این حفره می ریخته اند . زمانی که پرنده برای خوردن دانه ها به داخل حفره می رفته است همین که با سیخ ها برخورد می کرده ناگهان سنگ بالایی آزاد شده و بر روی حفره فرود آمده و حفره بسته می شده است . با بسته شدن حفره پرنده محبوس شد و شکارچی بعد از مراجعه وی را از تله بیرون می آورده است.

 

در بعضی موارد بعد از مدتی پرنده ها از وجود تله ها مطلع شده و دیگر به دام نمی افتاده اند در این موارد در چند سوراخ بدون اینکه تله ای باشد دانه می ریخته اند ووقتی که پرنده خیالش از تله راحت می شده است یکی از حفره ها را تله سنگی می کرده اند